چله تموز

چله تموز در خراسان

خراسان یکی از جاهایی است که جشن چله تموز هنوز در آن کم و بیش وجود دارد. در تقویم محلی بیرجند«چله بزرگ» تابستان از اول تیر ماه شروع می‌شود و تا دهم مرداد ماه ادامه می‌یابد و «چله خرد» تابستان از دهم مرداد شروع و تا سی‌ام این ماه ادامه دارد. از اول دی‌ماه تا دهم بهمن ماه را «چله کلو»، از دهم بهمن ماه تا آخر این ماه را «چله خرد» می‌گویند. شعر معروف خراسانی

نه از شو مو منالم نه که از روز                       نه از یلدا گیله درم نه چله تموز

هموقذر فهمیدم دمین ای دنیا                    که آسونی د بعد سختی میه هنوز

نه از شب من گله و ناله دارم و نه از روز- نه از یلدا و نه از تموز. در قدیم روزهای بعد از نوروز را به دو چهل تقسیم می‌کردند چل روز اول که چله معتدل است و چل روز بعد که روزهای گرما است بعد از چله دوم چله تموز شروع می‌شود. که داغ ترین روزهای سال است.

سعدی

عمر برَف است و آفتاب تموز (تیر

اندکی ماند و خواجه غَرّه هنوز (غره یعنی خود خواه و مغرور

ای تهی‌دست رفته در بازار

ترسمت پُر نیاوری دستار= سعدی

هـر دم از عـــــــــمر می رود نفسی             چون نگه می کنم نمانده بـسی
ای که پـــــــــنجاه رفت و در خـوابی             مـــــــــــــگر این پنج روزه دریابی
خجل آنکس که رفت و کار نـساخت             کوس رحلت زدند و بار نـــساخت
خواب نوشــــین بامداد  رحـــــــــــیل             باز دارد پــــــیاده را ز ســـــــــبیل
هر که آمد عــــــــــمارتی نو ساخت             رفت و منزل به دیـــــگری پرداخت
وان دگر پخت همچنین هوســـــــی             وین عمارت بــسر نبرد کـــــــسی
یــــــــار ناپـایــــــــــــدار دوسـت مدار             دوســــــــــتی را نــشاید این غدّار
نیک و بد چون همـــــــــی بباید مرد             خنک آنـــــکس که گوی نیکی برد
برگ عــیشی به گور خویش فرست             کس نیارد ز پس تو پـــیش فرست
عـــــــــــــــمر برفـست و آفتاب تموز             اندکی مانده خواجه غرّه هـــــــنوز
ای تهـــــــــــــی دست رفته در بازار             ترسمت پر نـــــــــــــــیاوری دستار
هر که مزروع خود به خورد بــــــخرید             وقت خرمـــــــنش خوشه باید چید

جشن نیلوفر

جشن نیلوفر به چله تموز ارتباط دارد. به روایت ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه زمان جشن نیلوفر ششم تیرماه (خردادروز از تیرماه)است. با توجه به شواهد دیگر به نظر می‌رسد که گل نیلوفر از نظر باورهای مردمی با خورشید و احیاناً با میترا/ مهر در پیوند بوده باشد. زمان شکوفایی سالانه گل نیلوفر (نیلوفر صحرایی و باغی) و نیز زمان شکوفایی روزانه آن با خورشید هماهنگ است. زمان گل دهی آن در چله تموز(طولانی ترین روز) و در ایام عمودی ترین تابش‌های خورشید و زمان شکوفایی روزانه گل نیلوفر نیز همراه با سپیده و طلوع خورشید است و هر روز همراه با بردمیدن خورشید شکوفا می‌شود. این ویژگی‌ها موجب شده بوده که نیلوفر و خورشید را از یک خاستگاه و در پیوند با یکدیگر به شمار آورند و گرامی‌داشت نیلوفر را گرامی‌داشت خورشید بدانند. خورشید پرستی از اولین ادیان بشری است و در دوران میترایی بصورت پر و بال یافته و گسترده در رسم‌های ایرانی نفوذ کرده‌است.

هم اکنون این جشن در روز دهم مردادماه ( آبان روز ماه امرتات ) در بعضی از مناطق ایران نظیر قسمتهای جنوبی استان خراسان و سمنان و یزد برگزار میگردد.در این روز نیز به سان دیگر جشنهای ایرانی به رقص و پایکوبی پرداخته و از میوه های فصل تناول می کردند.

بیایید جشن های ایرانی را  گرامی بداریم  تا به مرور زمان از یادها محو نشود،تا  نسل آینده  بدانند ایران و ایرانی دارای قدمت وتمدنی عظیم می باشد و ایرانیان مردمانی شاد و با درایت بوده اند.

 

 

/ 0 نظر / 212 بازدید