سلاست کلام و صلابت پیام

وی مقدمات فارسی و عربی را نزد پدر آموخت و در مدرسه اناثیه آمریکایی تهران به تحصیل پرداخت، سپس در سال 1303 شمسی، در هجده سالگی از آن مدرسه فارغ التحصیل شد و مدتی نیز در همان جا تدریس کرد. ده سال پس از این تاریخ، یعنی در تیرماه 1313 پروین 28 ساله ازدواج کرد، شوهرش که پسرعموی پدر او و افسر شهربانی بود، وی را چهارماه پس از عقد ازدواج به کرمانشاه که محل خدمت وی بود برد، اما پروین پس از دو ماه و نیم اقامت در خانه همسر به منزل پدر بازگشت و در مرداد 1314 به دلیل اعتیاد و فساد شوهرش، رسما از او جداشد.

دیوان پروین نخستین بار در سال 1314 شمسی به چاپ رسید، در آن زمان وی شاعری معروف و شناخته شده بود و بیست سال از شروع شاعری اش می گذشت، اهل فضل و ادب نیز با اشعار او در دوره دوم مجله بهار که به همت پدر وی انتشار می یافت، آشنا بودند.

در هفتم بهمن همان سال، وزارت معارف در بیست و سومین جلسه شورای عالی معارف به پیشنهاد اداره انطباعات آن وزارتخانه، اعطای نشان درجه سوم علمی را به پروین تصویب کرد و در سال 1315 شمسی آن را برای پروین فرستاد  و در مرداد همان سال اعتصامی با سمت کتابدار دانشسرای عالی به استخدام وزارت معارف درآمد.

ویژگی های پروین:

با آن که پروین معاصر ما بوده، آگاهی ما از خصوصیات فردی و شخصیت و حوادث زندگانی او در حد شگفت آوری اندک و محدود است.

از منابع معتبر نزدیک به تاریخ وفات پروین، می توان دفتر کوچکی به نام مجموعه مقالات و قطعات اشعار، که به مناسبت درگذشت و اولین سال وفات پروین اعتصامی نوشته و سروده است و نخستین بار در تیر 1323 در تهران به چاپ رسیده یاد کرد و از مجموع گزارش های کسانی که پروین را از نزدیک دیده ویا با او سابقه دوستی و آشنایی داشته اند، چنین معلوم می شود که وی زنی با وقار و متین و کم سخن و صاحب عزت نفس و مناعف طبع بوده و صداقت و صراحت و تواضع و پاکی طینت و عقیده و خوش رفتاری و پاکدامنی را همراه با گوشه گیری و بی علاقگی به حضور در محافل و مجامع در وجود خویش جمع داشته است.

دیوان اشعار وی نیز در حوادث و وقایع شخصی و اجتماعی تقریبا خالی است و در آن غیر از قطعه ای که در تعزیت پدر و شعری که برای سنگ مزار خود سروده و نیز نهال آرزو که برای جشن فارغ التحصیلی کلاس خود در خرداد 1303 گفته است و یکی دو شعر دیگر، شعر دیگری که صراحتا به شناخت شخص شاعر کمکی کند، وجود ندارد.

آنچه از مضامین و معانی اشعار پروین می توان درباره خلقیات و روحیات او استنباط کرد، دلبستگی عمیق وی نسبت به پدر و استعداد وافر و شوق فراوان او به آموختن علم و دانش است و دیگر پاکی و پاکدامنی و روحیه ظلم ستیزی و مخالفت با ستم و ستمگران و حمایت و ابراز همدلی و همدردی با محرومان و ستمدیدگان، پس از درگذشت پروین نیز مراسم رسمی دولتی به مناسبت وفات در بزرگداشت وی برپا نشد و فقط دوستان و علاقه مندان پروین به مناسبت نخستین سالگرد درگذشت او در فروردین 1321 مجلس یادبودی برای وی برپا کردند و با سرودن اشعاری نسبت به سکوت و بی مهری دوران استبداد در حق پروین واکنس نشان دادند. از جمله اشعاری که در نخستین سالگرد درگذشت پروین سروده شد، شعری بود به زبان عربی از عالم و شاعر نجفی ایرانی تبار، سید محمد جمال هاشمی، که آن را در مجله الثقافه مصر منتشر کرد. این شعر در شعراءالغری و نیز در مجموعه مقالات همراه با ترجمه آمده و حاکی از شهرت پروین در همان زمان حیاتش در خارج از مرزهای ایران است.

شعر پروین:

آنچه شعر پروین را ممتاز ساخته،مضامین و معانی مندرج در اشعار اوست، دیوان پروین آکنده از حقایق الهی و معنوی و مفاهیم عالی انسانی و پند و اندرز و توصیه به خردمندی و نکوهش کبر و غرور و نخوت و ظلم، و نفرت از فقر و تبعیض و اختلاف طبقاتی و همدردی با مظلومان و بینوایان و رنج دیدگان و رنجبران است. رنگ ملایمی که از تابش نور عرفان و فلسفه به مفاهیم مورد نظر شاعر افتاده به شعر او جلا بخشیده است. روح عاطفی و  مناظرات تجلی یافته، با روحی عرفانی و اخلاقی که در قصاید منعکس شده، ترکیب دلپذیری به وجود آورده است.

تعداد اشعاری که پروین در آنها سخت ترین انتقادها را بر شاهان وارد می کند و از ظلم وستم اغنیا و قدرتمندان و درد و رنج محرومان یاد می کند، به اندازه ای زیاد است که مایه حیات می شود. پروین در شعر صاعقه ما ستم اغنیاست به تقبیح ظلم می پردازد و در شعر ای زنجیر زحمتکشان را به انقلاب در برابر ظالمان فرا می خواند، در شعر شکایت پیرزن مشروعیت سیاسی دولت وقت را مورد شک و تردید قرار می دهد. رنگ سیاسی شعر پروین به اندازه ای محسوس است که بعضی از منتقدان شعر او را شعر سیاست و اخلاق نامیده و گفته اند که سلاست کلام شاعرانه و صلابت پیام سیاسی و جلوه خلل ناپذیر اخلاق در شعر او جمع شده است. شجاعت و آزاد منشی پروین وقتی قابل درک است که به یاد آوریم این اشعار در چه محیطی سروده شده و حکومت ارعاب و خفقان و فشار و استبداد رضا خان با شاعران آزادی خواه چه رفتاری داشته است.

وفات پروین:

پروین اعتصامی در سوم فروردین 1320 در آستانه سی و پنج سالگی، بیمار شد و در پانزدهم همان ماه در اثر ابتلا به مرض حصبه، در گذشت و در مقبره خانوادگی در صحن حضرت معصومه(س) در قم، در کنار پدر به خاک سپرده شد.

/ 0 نظر / 12 بازدید