دست نوشته های پدر عمادالدین

من گنگ خواب دیده ام عالم تمام کر -من عاجزم زگفتن خلق از شنیدنش

سلاست کلام و صلابت پیام
نویسنده : عباس فغانی ( معارف ) - ساعت ٩:٥٩ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٢۳ اسفند ۱۳۸٩

سلاست کلام و صلابت پیام

نویسنده: عباس فغانی( معارف)

منبع: روزنامه رسالت- تاریخ نشر شمسی  پنج شنبه ٨۴/١٢/٢۵

به مناسبت میلاد شاعره شهیر، پروین اعتصامی

پروین اعتصامی، مشهورترین شاعر زن ایران است که در 25 اسفند 1285 در تبریز به دنیا آمد. پروین در کودکی همراه با پدرش اعتصام الملک به تهران آمد و در این شهر ساکن شد. خانه پدر پروین به سبب شخصیت ادبی وعلمی اعتصام الملک محل آمد و شد و محفل دوستانه اشخاصی همچون حاج سید نصرالله تقوی، علی اکبر دهخدا و بهار بود و اعتصام الملک با تسلط بر زبان های عربی و فرانسه، به کتب و مجلاتی که در آن زمان از قاهره و دمشق و بغداد و قفقاز و اروپا به ایران می رسید، دسترسی داشت. پروین زیر نظر پدر و در محیطی علمی و ادبی تربیت شده و به بلوغ فکری و فرهنگی دست یافت و با افکار و شخصیت نخبگان ادب عصر خود آشنا شد.


وی مقدمات فارسی و عربی را نزد پدر آموخت و در مدرسه اناثیه آمریکایی تهران به تحصیل پرداخت، سپس در سال 1303 شمسی، در هجده سالگی از آن مدرسه فارغ التحصیل شد و مدتی نیز در همان جا تدریس کرد. ده سال پس از این تاریخ، یعنی در تیرماه 1313 پروین 28 ساله ازدواج کرد، شوهرش که پسرعموی پدر او و افسر شهربانی بود، وی را چهارماه پس از عقد ازدواج به کرمانشاه که محل خدمت وی بود برد، اما پروین پس از دو ماه و نیم اقامت در خانه همسر به منزل پدر بازگشت و در مرداد 1314 به دلیل اعتیاد و فساد شوهرش، رسما از او جداشد.

دیوان پروین نخستین بار در سال 1314 شمسی به چاپ رسید، در آن زمان وی شاعری معروف و شناخته شده بود و بیست سال از شروع شاعری اش می گذشت، اهل فضل و ادب نیز با اشعار او در دوره دوم مجله بهار که به همت پدر وی انتشار می یافت، آشنا بودند.

در هفتم بهمن همان سال، وزارت معارف در بیست و سومین جلسه شورای عالی معارف به پیشنهاد اداره انطباعات آن وزارتخانه، اعطای نشان درجه سوم علمی را به پروین تصویب کرد و در سال 1315 شمسی آن را برای پروین فرستاد  و در مرداد همان سال اعتصامی با سمت کتابدار دانشسرای عالی به استخدام وزارت معارف درآمد.

ویژگی های پروین:

با آن که پروین معاصر ما بوده، آگاهی ما از خصوصیات فردی و شخصیت و حوادث زندگانی او در حد شگفت آوری اندک و محدود است.

از منابع معتبر نزدیک به تاریخ وفات پروین، می توان دفتر کوچکی به نام مجموعه مقالات و قطعات اشعار، که به مناسبت درگذشت و اولین سال وفات پروین اعتصامی نوشته و سروده است و نخستین بار در تیر 1323 در تهران به چاپ رسیده یاد کرد و از مجموع گزارش های کسانی که پروین را از نزدیک دیده ویا با او سابقه دوستی و آشنایی داشته اند، چنین معلوم می شود که وی زنی با وقار و متین و کم سخن و صاحب عزت نفس و مناعف طبع بوده و صداقت و صراحت و تواضع و پاکی طینت و عقیده و خوش رفتاری و پاکدامنی را همراه با گوشه گیری و بی علاقگی به حضور در محافل و مجامع در وجود خویش جمع داشته است.

دیوان اشعار وی نیز در حوادث و وقایع شخصی و اجتماعی تقریبا خالی است و در آن غیر از قطعه ای که در تعزیت پدر و شعری که برای سنگ مزار خود سروده و نیز نهال آرزو که برای جشن فارغ التحصیلی کلاس خود در خرداد 1303 گفته است و یکی دو شعر دیگر، شعر دیگری که صراحتا به شناخت شخص شاعر کمکی کند، وجود ندارد.

آنچه از مضامین و معانی اشعار پروین می توان درباره خلقیات و روحیات او استنباط کرد، دلبستگی عمیق وی نسبت به پدر و استعداد وافر و شوق فراوان او به آموختن علم و دانش است و دیگر پاکی و پاکدامنی و روحیه ظلم ستیزی و مخالفت با ستم و ستمگران و حمایت و ابراز همدلی و همدردی با محرومان و ستمدیدگان، پس از درگذشت پروین نیز مراسم رسمی دولتی به مناسبت وفات در بزرگداشت وی برپا نشد و فقط دوستان و علاقه مندان پروین به مناسبت نخستین سالگرد درگذشت او در فروردین 1321 مجلس یادبودی برای وی برپا کردند و با سرودن اشعاری نسبت به سکوت و بی مهری دوران استبداد در حق پروین واکنس نشان دادند. از جمله اشعاری که در نخستین سالگرد درگذشت پروین سروده شد، شعری بود به زبان عربی از عالم و شاعر نجفی ایرانی تبار، سید محمد جمال هاشمی، که آن را در مجله الثقافه مصر منتشر کرد. این شعر در شعراءالغری و نیز در مجموعه مقالات همراه با ترجمه آمده و حاکی از شهرت پروین در همان زمان حیاتش در خارج از مرزهای ایران است.

شعر پروین:

آنچه شعر پروین را ممتاز ساخته،مضامین و معانی مندرج در اشعار اوست، دیوان پروین آکنده از حقایق الهی و معنوی و مفاهیم عالی انسانی و پند و اندرز و توصیه به خردمندی و نکوهش کبر و غرور و نخوت و ظلم، و نفرت از فقر و تبعیض و اختلاف طبقاتی و همدردی با مظلومان و بینوایان و رنج دیدگان و رنجبران است. رنگ ملایمی که از تابش نور عرفان و فلسفه به مفاهیم مورد نظر شاعر افتاده به شعر او جلا بخشیده است. روح عاطفی و  مناظرات تجلی یافته، با روحی عرفانی و اخلاقی که در قصاید منعکس شده، ترکیب دلپذیری به وجود آورده است.

تعداد اشعاری که پروین در آنها سخت ترین انتقادها را بر شاهان وارد می کند و از ظلم وستم اغنیا و قدرتمندان و درد و رنج محرومان یاد می کند، به اندازه ای زیاد است که مایه حیات می شود. پروین در شعر صاعقه ما ستم اغنیاست به تقبیح ظلم می پردازد و در شعر ای زنجیر زحمتکشان را به انقلاب در برابر ظالمان فرا می خواند، در شعر شکایت پیرزن مشروعیت سیاسی دولت وقت را مورد شک و تردید قرار می دهد. رنگ سیاسی شعر پروین به اندازه ای محسوس است که بعضی از منتقدان شعر او را شعر سیاست و اخلاق نامیده و گفته اند که سلاست کلام شاعرانه و صلابت پیام سیاسی و جلوه خلل ناپذیر اخلاق در شعر او جمع شده است. شجاعت و آزاد منشی پروین وقتی قابل درک است که به یاد آوریم این اشعار در چه محیطی سروده شده و حکومت ارعاب و خفقان و فشار و استبداد رضا خان با شاعران آزادی خواه چه رفتاری داشته است.

وفات پروین:

پروین اعتصامی در سوم فروردین 1320 در آستانه سی و پنج سالگی، بیمار شد و در پانزدهم همان ماه در اثر ابتلا به مرض حصبه، در گذشت و در مقبره خانوادگی در صحن حضرت معصومه(س) در قم، در کنار پدر به خاک سپرده شد.


comment نظرات ()