دست نوشته های پدر عمادالدین

من گنگ خواب دیده ام عالم تمام کر -من عاجزم زگفتن خلق از شنیدنش

اخلاق در رسانه های گروهی:
نویسنده : عباس فغانی ( معارف ) - ساعت ۱:٠٠ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢٥ بهمن ۱۳۸٩

اخلاق در رسانه های گروهی:

     " اخلاق رسانه ای مبحث گسترده از اخلاق حرفه ای، که ازیک سو متشکل از موضوعاتی مانند آزادی بیان، آزادی مطبوعات، قانون مطبوعات، مسائل ومعاهده های بین المللی حق چاپ، قانون حق چاپ، سرقت ادبی، مسوولیت روزنامه نگار، آگاهی نویسنده ومانند آنها که دارای متون مکتوب ومدارک مشخص وقابل استنادی است، وازسوی دیگر متشکل است از موضوعات متعدد دیگری که مکتوب ومشخص نیست. اما هر روزنامه نگار در جامعه خود آنهارا می شناسد." ویا ضوابط اخلاقی خبرنگاری عبارت از رهنمودهای است که برای خبرنگاران روش مسلکی ارائه میکند، تابتوانند درشرایط سخت ومشکل، خود تصمیم بگیرند. این معیارها از سوی به معتمد بودن خبرنگاردربین مردم می افزاید وازسوی دیگر خبرنگار را مسلکی جلوه داده واز مداخله قدرت های فشار وزمینه های وضع قیودات جلوگیری میکند. "برخی خبرنگاران میگویند اخلاق دراساس مواد قانونی است که همه کارکنان رسانه ها باید رعایت کنند. یا حداقل اگر رعایت نکردند، پیش خود احساس سرافکنده گی کنند.


گرچه اخلاق رسانه ای جهان شمول میباشد، مگر نسبت به اینکه خبرنگار درکدام رسانه، کدام کشور، با کدام مخاطبان وچه کسانی سروکاردارد، فرق میکند. ازجانب دیگر اخلاق رسانه ای ارتباط تنگاتنگ با میزان معاش، رقابت رسانه ای، فرهنگ مسلط روزنامه نگاری و... دارد. بدین معنی که معاش ناکافی دربسیاری شرایط خبرنگار را وامیدارد که اصول اخلاقی خبرنگاری را نادیده بگیرد. بنابراین خبرنگار به هراندازه که از نگاه امکانات مالی بهتر تأمین باشد، به اخلاق رسانه ای بیشتر پایبند خواهد بود.

اخلاق حرفه ای جزو جدای ناپذیر حرفه روزنامه نگاری است. میتواند- وباید- راهگشاه ورهنمای روزنامه نگار در تمامی عرصه های مختلف کسب، تنظیم ونشرخبر باشد.

اخلاق خبرنگاری عموماً ازباورها، عرف وارزش های جوامع اثر میپذیرد. ازآنجایکه هنجارها وارزشها درجوامع گوناگون، مختلف میباشد؛ اخلاق رسانه ای نیز در جوامع مختلف، خصوصیت ها و ویژه گیهای خود را دارد. اصول وآزادی ِ فعالیت ها ی  رسانه ای را اگر ازیکسو قانون رسانه ها ی گروهی مشخص مینماید، ازسوی دیگر چارچوب اخلاقی مسلط برآن جامعه، آنرا تکمیل مینماید. قانون رسانه ها هم ممکن است در بسیاری موارد مبنا ومنشأ اخلاقی داشته باشد، اما طرح این موضوع که اخلاق رسانه ای به قانون تبدیل شود، به منظور ضمانت اجرایی آن، ممکن به نظر نمی رسد. زیرا هرگاه اخلاق به قانون تبدیل شود معنی اخلاقی خودرا از دست خواهد داد؛ چون به اصل قانونی تبدیل میشود. وهم مسایل اخلاقی آنقدر پیچیده ومتحول است که گنجانیدن آن در چارچوب قانون- اگرنه مهال- مشکل به نظر میرسد.

شهرت یکی ازمسایلی است که خبرنگاران به آن می اندیشند. بنابرین، ازآنجایی که عدم درنظرگیری ضوابط اخلاقی به شهرت خبرنگاران لطمه وارد میکند، خبرنگاران بایدحتی برای شهرت شخصی خودشان هم  شده، ضوابط اخلاقی را در کار خبرنگاری رعایت نمایند. تا بتوانند، ازیک طرف مسوولیت اخلاقی ومسلکی خویش را در جمع  آوری ونشر اطلاعات بجا بیاورند و ازطرف دیگر بتوانند شهرت نیک خودرا حفظ نمایند.

مسایل محوری در اخلاق رسانه ای که باید در نظر گرفته شود عبارت از صداقت،  صحت، توازن، امانت وپرهیز از آنچه درضدیت با منافع همگانی واقع شود، میباشد.  درمجموع اخلاق رسانه ای را میتوان با در نظرگرفتن امانت داری، آگاهی، ومسوولیت  بررسی نمود. چون نخستین اصالت خبرنگار اطلاع رسانی میباشد. ازاینرو خبرنگاران باید کوشش نمایند اطلاعات مورد نیاز جامعه را تأمین نمایند. اطلاعاتی را که کسب مینمایند، آنرا نظر به دلایل شخصی وگرایش های خود پنهان  نساخته و تحریف ننمایند. از سوی دیگر خبرنگاران باید آگاهی ومعلومات کافی در رابطه به موضوع داشته باشند. هرگاه در مواردی دارای آگاهی کافی نباشند، نباید معلومات نامکمل و ناقص را به نشر برسانند. اساساً برخبرنگار لازم است در رابطه  به موضوع که میخواهد نشرنماید، معلومات کافی بدست آورد. مخاطبان رسانه ها توده های وسیع مردم میباشند؛ وخبرنگاران با انتشار یک مطلب درواقع بر هزاران  نفر تأثیر میگزارد وباعث ارتقای سطح آگاهی گیرنده گان میشود. بنابرین اگر معلومات دقیق نبوده ونادرست باشد، درنتیجه سبب القای آگاهی کاذب وناقص به گیرنده گان میگردد. همچنان رسانه ها چون در درون خانواده ها را پیدا میکنند، با ید به نحوی مشوق ِ برازندگی باشد.

خبرنگاران باید درقبال جامعه ومردم خودرا ازنظر اخلاقی مسوول بدانند. ازنشرآنچه در قانون نامه ها وقواعد یک کشور ضد اخلاقی تلقی میشود، خود داری نمایند. یعنی  خبرنگاران میباید وفاداری به شهروندان واحساس مسوولیت به ارزشهای انسانی را در دستور کار خویش قرار دهند.

آزادی مطبوعات واخلاق رسانه ای

     آزادی مطبوعات واخلاق رسانه ای باهم ارتباط نزدیگ داشته وگاهی، دربعضی موارد، ممکن در تقابل هم قرار گیرند. به این دلیل که از یک سو آزادی مطبوعات اجازه نشر بدون سانسور واعمال محدودیت را میدهد؛ ازسوی دیگر یک سلسله مسایلی میباشند که نشرآنها با آنکه صریحاً وقانوناً منع نشده باشند، اخلاقاً درست شمرده نمی شوند. گرچه بعضی از محدودیت های اخلاقی در قانون رسانه های کشورها مشخص میگردد، اما با آنهم از آنجایی که مسایل ضد اخلاقی وغیراخلاقی کاملاً مشخص شده وتعریف شده نیست، وبیشتر جنجال های ناشی از نقض اخلاق رسانه ای، بعد از نشر مطالب  به وقوع می پیوندد؛ بنابرین توجه به یک سلسله مسایل ارزشی- اخلاقی که درقانون رسانه ها به آنها به صورت مستقیم اشاره نشده است، ضروری به نظر میرسد.

" البته تعریف آزادی مطبوعات فقط در مطبوعات ملی ومحلی صدق میکند، هرچند درمواردی مطبوعات جهانی نیز موافقت بر سر یک سلسله مسایل وجود دارد. رسانه ها به دو صورت ممکن است با استفاده از آزادی مطبوعات از قوانین مطبوعات تخطی کنند:

1- به دلیل نوشتن افترا، توهین وپرداختن به مسایل خصوصی افراد. در صورت چنین تخطی ها، به شکایت افراد رسیدگی شده ومجرمان تحت پیگرد قانونی قرار میگیرند.

2- به دلایل نوشتن مسایل خلاف قانون مطبوعات واستفاده غیرقانونی از آزادی مطبوعات مانند: توهین به مقدسات، به خطرانداختن امنیت ملی، ومشوش ساختن اذهان عمومی."

در بیشتر کشورها برای رسیدگی به اتهامات ویا قانون شکنی های رسانه ای، دادگاه رسانه ای با حضور هیات منصفه مطبوعاتی وبه صورت علنی برگزار میشود. آزادی مطبوعات ونهادینه شدن آن که در پی تحول های سیاسی در یک کشور به میان می آید، به زمان نسبتاً طولانی نیاز دارد تا حالت گذار را طی کند وتوسعه طبیعی خودرا بگذراند و به ثبات وپایداری اش برسد.

نقد از وظایف رسانه ها میباشد. ممکن این نقد گاهی اعتراض فردی یا جمعی را درقبال داشته باشد. جامعه از یک طرف به آزادی مطبوعات نیاز دارد تا نقد ممکن گردد، وازطرف دیگر به قواعد ویژه نیاز دارد، تا نقد مرزهای اخلاقی را نشکافد. واز حقوق فردی وجمعی دربرابر زیاده روی وانحراف رسانه ها جلوگیری کند. خبرنگاران ممکن است با استفاده از آزادی مطبوعات افشاگرانه عمل نمایند- که این یکی از وظایف رسانه ها میباشد- وبا استفاده از نقد، کاستیها ونارسایهارا افشا نماید؛ وهم باید متوجه بود که این افشاگری به تهمت وافترا نیانجامد. دیگر اینکه ممکن با استفاده از مزایای آزادی مطبوعات به تبلیغات حمایتی ودسیسه چینی برضد اشخاص وگروه ها بپردازد، ومسایل اخلاقی را زیر پا کند. اینها نکته های است که اگر درکنار آزادی مطبوعات درنظر گرفته نشوند، اخلاق رسانه ای صدمه می بیند. در نتیجه اینکه با توجه به زوایای اخلاقی- هنجاری از آزادی مطبوعات استفاده صورت گیرد. خبرنگار نباید به خود اجازه دهد که با استفاده از آزادی مطبوعات، اخلاق رسانه ای را نفی کند. یعنی در اینجا در مناقشه آزادی مطبوعات واخلاق رسانه ای، موازنه باید در نظر گرفته شود.

یکشنبه٨٩/۵/١٧ بمناسبت روز خبرنگار


comment نظرات ()